İzmir Körfez Geçişi Projesi

İzmir Körfez Geçişi Projesi

İZMİR KÖRFEZ GEÇİŞİ PROJESİ

(OTOYOL ve RAYLI SİSTEM)

İNCELEME RAPORU

 

Ulaştırma denizcilik ve haberleşme bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından Yüksel Proje Uluslararası A.Ş. ne hazırlatılan İzmir Körfez Geçişi Projesi 25 Haziran 2015 tarihinde ÇED Yönetmeliğinin 9.maddesi gereğince yapılan halkın bilgilendirilmesi toplantısında kentliye sunulmuştur.

Proje hakkında bilgilendirme metinleri ve açıklamalar kapsamında toplantıda özetle görüş eleştiri ve çekincelerimiz ilgililere aktarılmış basına da yansımıştır.

 

SUNUMDA AKTARILAN KÖRFEZ GEÇİŞİ PROJESİ ÖZET BİLGİLERİ;

Sunumda aktarılan proje güzergahı ve mesafeler slaytı

İzmir Körfezi Geçiş Projesi Kuzey Çevre yolu Çiğli Sasalı kavşağından başlayıp köprü olarak körfez ortalarına kadar ve sonrası tünel olarak devam eden ve Yenikale’den Narlıdere’de İzmir Çeşme otoyoluna bağlanan kavşakla sona ermektedir.

Proje 12 km otoyol, 16 km raylı sistem tramvay olarak öngörülmekte bu kapsamda kuzeyde 4.2 km ayaklar üzerinde köprü ( körfez tarama kanalı üzerinde 200 mt kadar asma köprü şeklinde), 800 mt bir yapay ada ve 1.8 km. batırma tüp tünel olarak önerilmektedir.                                                        

Tünel kesitleri; karayolu 2x3 izli olup, raylı sistem 2x1 izli olarak yaklaşık toplam 43.40mt. genişlikte ve 32mt. derinlikte 9.90mt. yüksekliğinde projelendirilmiştir.

‘’Projenin uygulaması aşamasında 3.500.000 (3.5 milyon) m3. tarama malzemesi çıkacağı bir bölümünün yapay adada kullanılacağı, diğer kısmı için dolgu yeri bulunacağı, fizibilite etüdüne göre projenin yaklaşık toplam 3.5 milyar lira maliyeti olacağının hesaplandığı.

800 mt. Uzunluğunda ve yaklaşık 200 mt. genişliğindeki yapay adanın körfez içi akıntılara ve su sirkülasyonuna olumsuz etkisinin kesin olacağı, bunun en aza indirilmeye çalışılacağı.

Projenin yapılan ön fizibilite etüdüne göre finansal açıdan fizıbıl olmadığı.’’ Proje sunumunda açıkça belirtilmiştir.

PROJENİN İZMİR KENT PLANLARI İLE İLİŞKİSİ

İzmir kentinin yürürlükte 1/100000 ölçekli çevre düzeni planı, 1/50000 ölçekli İl çevre düzeni planı, 1/25000 ölçekli Nazım imar planı, 1/5000 ölçekli Nazım imar planları ve 1/ 1000 ölçekli uygulama imar planları bulunmaktadır. Önerilen İzmir körfezi geçiş projesi bütün bu planların hiç birinde yer almamaktadır. Bir başka ifadeyle İzmir’in bütün ölçeklerdeki plan kademelerinin hiç birisinde böyle bir köprü-tünel geçişi ve projesi gereklilik olarak ortaya konmamıştır. Bu proje kent planlarının bir öngörüsü ve önerisi değildir.

PROJENİN İZMİR ULAŞIM ANA PLANI İLE İLİŞKİSİ

İzmir kentinin 2009 yılı onaylı Ulaşım ana planı ayrıntılı trafik sayımları, hane halkı anketleri ve erişim ulaşım talepleri ve eğilimlerine göre kentin 2030 yılı projeksiyonu esas alınarak kent içi ulaşım türlerini, güzergahlarını ve uygulama takvimini belirlemiştir.

İzmir kentinin yaklaşık 3 milyon kişiye ulaşan merkez kent nüfusu Karşıyaka, Çiğli, Bayraklı, Bornova, Konak, Karabağlar, Buca ve Gaziemir ilçelerinde yoğunlaşmaktadır. Geleneksel ticaret merkezi tarihi Kemeraltı bölgesinde işlevini sürdürürken, merkezi iş alanları Alsancak Çankaya bölgesinde yer almakta ve giderek liman arkası, salhane, bayraklı bölgelerine gelişme aşamasındadır. İzmir kent planları da bu gelişmeyi yönlendirmekte desteklemektedir.

İzmir de konut bölgeleri ise yine Çiğli, Karşıyaka, Bayraklı, Bornova, Konak, Karabağlar, Buca, Gaziemir ilçelerinde yoğunlaşmaktadır. Merkez kentin hizmetler sektörü işlevinin gelişeceği plan kararlarının öngörüsü ve metropoliten ilişkiler bu gelişmeyi destekler niteliktedir. Bu gelişmeye Metropoliten kentin erişeceği bir aşamadır denebilir.

Özetlenen yerleşme deseni kapsamında konut alanları ile merkezi iş alanları ilişkisi kuşkusuz erişim ulaşım taleplerinin ( yolculuk istek hatlarının ) en fazla olduğu zonları ve koridorları içermektedir. Üniversite ve sağlık alanları da yaklaşık benzeri bir dağılım göstermektedir.

 

İzmir Merkezkent 1/25000 ölçekli Nazım İmar Planı

 

Diğer yandan sanayi, organize sanayi, küçük sanatlar gibi çalışma alanlarıda İzmirin kuzey, doğu, ve güney akslarında ve kent çıkışları çevresinde yer seçmişlerdir. Bu bağlamda yukarıda belirtilmiş olan konut alanları ile çalışma alanları arasındaki erişim ulaşım talepleri de ( yolculuk istek hatları da ) tanımlanan bu akslarda ve koridorlarda yoğunlaşmaktadır.

       

İzmir Ulaşım Ana Planında 2030 Yılı için yolculuk istek hatları

 

Plan kararları kapsamında diğer çalışma ve merkezi iş alanları ise kuzeyde Aliağa, güneyde Torbalı, doğuda Kemalpaşa alt merkezleri olarak gelişmektedir.Erişim ulaşım talepleri iç körfez çevresinde konut bölgelerinden merkezi iş alanlarına, ve körfez çevresi yerleşimlerden başlamak üzere kuzeye, doğuya ve güneye çalışma alanlarına doğru yoğunlaşmaktadır.

İzmir kent içi erişim ulaşım taleplerinin tanımlanan akslarda geliştirilmesi, çeşitlendirilmesi ve entegrasyonu beklentidir. Yukarıda özetlenen yerleşme ve sektörel işlevlerin dağılımları kapsamında oluşan yolculuk istek hatları ve erişim ulaşım talepleri ile önerilen körfez geçişi- köprü tünel projesinin hiçbir ilişkisi kurulamamaktadır.

Ulaşım ana planı etüdlerinin ve araştırmalarının hiçbir yerinde önerilen körfez köprü tünel projesinin gerekliliğine dair bir bulgu ortaya konmamaktadır. Bu nedenle önerilen körfez geçişi köprü-tünel-ada projesinin İzmir kent içi ulaşım sorunlarının çözümüne yönelik bir proje olmadığı ortaya çıkmaktadır. Bu proje İzmir Ulaşım Ana Planının bir önerisi değildir.

 

KÖPRÜ TÜNEL PROJESİNİN İZMİR KÖRFEZİNE ETKİSİ

İzmir körfezi kentin en önemli doğal zenginliğidir ve özenle dikkatle duyarlılıkla korunması gereken bir alanıdır. Önerilen projede orta körfezde yaklaşık 4.2 km. uzunluğunda köprü ve ayakları ile, 800 mt. uzunluğunda 200 mt. genişliğinde yapay ada oluşturulması körfezin ufuk çizgisini yok edecek bir müdahale olacak, kentin ufkunda bir duvar etkisi yaratılacaktır.

 

İzmir Körfezi Hava Fotoğrafı

Projeyi hazırlayan ve sunan uzmanlar da bu köprü ayakları ve yapay adanın körfez dip akıntılarına ve su sirkülasyonuna önemli bir engel oluşturacağını belirtmişlerdir. Bir başka ifadeyle körfezin deniz suyu temizliği sürecine son derece olumsuz etkisi olacağı ve körfezin kirliliğine neden olacağı itiraf edilmiştir. Körfez temizliği için yıkılmış olan Ragıppaşa Dalyanı köprü ayakları ile yeniden inşa ediliyor denebilir.

Bu durumda önerilen köprü-tünel-ada projesi ile İzmir körfezi için yaşamsal bir çevre sorunu-felaketi yaratılmış olacaktır. İzmir körfezi ortasında hiç gereği olmayan ve yapılabilecek en büyük yanlış bir yapay ada oluşturmaktır.

 

SULAK ALANLARA VE DOĞAL SİT ALANLARINA ETKİSİ

İzmir körfezi kuzey batı kesimi Kuş cenneti olarak bilinen Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alan (RAMSAR) kapsamında bir bölgedir. Ramsar alanı tampon bölgesi koruma kuşağı mavişehir kenarında eski gediz yatağı ile sınır oluşturmaktadır.

Bu bölge aynı zamanda mavişehir eski gediz yatağından başlamak üzere körfezin kuzeyinde lagün alanlarının tamamını kapsayacak şekilde birinci derece doğal sit alanı olarak tescil edilmiş alandır.

 

Gediz deltası RAMSAR alanı ve Doğal Sit Sınırları haritası

 

Önerilen İzmir körfez geçiş projesi, bağlantı yolları, kavşakları ve köprü dolgusu ile ayakları ramsar tampon bölgesi içinde ve birinci derece doğal sit alanı sınırları içinde tasarlanmaktadır. Önerildiği şekliyle projenin bağlantı yolları, kavşakları, köprü dolgusu ve ayakları sulak alanı, doğal yapıyı, doğal sit alanını ve kuş popülasyonu beslenme alanlarını doğrudan olumsuz etkilemektedir.

  

Doğal sit alanı, sulak alan fotoğrafı                Projenin kuzey bağlantı yolları ve kavşak önerisi

Körfezin güneyinde, İnciraltı, Narlıdere kesiminde kıyı kuşağında birinci derece doğal sit, kıyı ile otoyol arasında ise üçüncü derece doğal sit olarak tascilli koruma alanları yer almaktadır. Önerilen köprü-tünel ve bağlantı yolları ve kavşakları bu bölgedeki doğal alanları da olumsuz etkileyecektir.

Doğal sit alanlarına ve sulak alana yapılacak bu olumsuz, zararlı etkiyi giderebilecek hiçbir bilimsel veya doğal önlem bulunmamaktadır. Önerilen projede, olması gereken koruma kullanma dengesi duyarlılığı, yalnızca kullanma, tahrip etme yönünde tercih edilmiştir. Önerilen proje uygulanacak olursa İzmir’in sahip olduğu doğal zenginliklere çok önemli ve geri dönüşü mümkün olmayan zararlar verilecektir.

DİĞER ÇEVRESEL VE TEKNİK PROBLEMLER

Önerilen Körfez Geçişi Projesi köprü-tünel-yapay adanın İzmir körfezinde yaratacağı diğer risk ve çevresel problemlerin örneğin karbon ayak izi, kıyı ayak izi vb. yönlerden gerekli bilimsel araştırmalarla ortaya konmasına ihtiyaç vardır. Bu konularda çevre, peyzaj, deniz bilimleri, gibi farklı uzmanlık alanlarının ayrıntılı raporları İzmir Körfezinin geleceği için yaşamsal önem arzetmektedir.

İzmir kentinin ve körfezin depremsellik durumu göz önüne alındığında çok ayrıntılı jeolojik, jeofizik, jeomekanik araştırma etüd ve analizler hazırlanmadan ve ortaya çıkacak riskleri giderecek çok yüksek maliyetli yapım teknikleri belirtilmeden (gerçek maliyeti hesaplanmadan) böylesi bir projenin ortaya konması akılcı ve bilimsel görülemez.

 

KÖRFEZ GEÇİŞİ PROJESİNİN MALİYETİ İLE İZMİR KENTİÇİ ULAŞIMINDA ÖNCELİĞİ OLAN HANGİ ULAŞIM PROJERİ YAPILABİLİR

Projenin 3.500.000.000.TL. (3.5milyarlira) maliyetinin olacağı hesaplanmış ve açıklanmıştır. İzmir de konak tünelleri ve sabuncu beli tünellerinde ortaya çıkan maliyet artışları dikkate alındığında bu projenin gerçek maliyetinin de 4.5 - 5 milyar liraya ulaşacağı rahatlıkla söylenebilir.

Hesaplanan 3.5 milyar maliyet baz alındığında bile 1 km. si yaklaşık 330 milyon liraya malolacaktır.

( Uygulanan metro projelerinde açıklandığı şekliyle, 1km. metro maliyetinin yaklaşık 60 milyon lira olduğu düşünüldüğünde ne kadar pahalı bir yatırım olacağı görülmektedir.)

  

  3.5 milyar lira bir kaynak  ile İzmir kent içi ulaşımında ;

  1. Üçyol, bozyaka, yağhaneler, Buca, DEÜ kampusu metro hattı  yaklaşık 9 km.
  2. Halkapınar, Çamdibi, Otogar metro hattı yaklaşık 4 km.
  3. Ulaşım ana planı revizyonuyla oluşacak Evka3, Bornova merkez, Manavkuyu, bayraklı metro hattı yaklaşık 7 km.
  4. Ulaşım ana planı revizyonuyla oluşacak Konak, Alsancak, Liman arkası, Halkapınar metro hattı yaklaşık 6 km.
  5. Ayrıca yine merkezde Ulaşım ana planı revizyonuyla oluşacak yeni 30 km. metro hattı. (Toplam  60 km. metro hattı)
  6. Körfezde kent planlarının öngördüğü 6 adet vapur iskelesi.
  7. 20 adet farklı kapasitelerde hızlı güvenli konforlu yolcu vapuru.
  8.  5 adet yeni nesil olarak tanımlanan 80-100 araç kapasiteli arabalı vapur.

 

3.5 milyar liralık bir kaynakla yukarıda özetle sıralanan Ulaşım Projelerinin tamamı ve ulaşım araçlarının tamamı gerçekleştirilebilir. İzmir kent içi ulaşım sorunları gelecek onyılları kapsayacak şekilde ve kalıcı olarak çözülebilir.

ÖRNEK OLARAK SUNULAN PROJER;

İzmir körfezi geçiş projesi sunumunda ilgiler örnek olarak, Oresund boğazında yapılmış olan İsveç ile Danimarka’yı birbirine bağlayan Oresund köprü tünel projesini göstermişlerdir.

     

Oresund Köprü tünel fotoğrafları ve haritası

Oresund boğazında yaklaşık 4 km.si tünel, 4 km.si ada ve 8 km.si köprü olan Oresund köprü tüneli bir yandan iki kuzey ülkesini, 2x2 izli karayolu ve 2x1 izli demiryolu ile bir birine bağlarken, diğer yandan Danimarka’nın 1.213.000 nüfuslu Kopenhag kenti ile İsveç’in 664.400 nüfuslu Malmö kentlerini birbirine ve de Avrupa’yı İskandinav ülkelerine bağlamaktadır.

Kuzey denizlerinin rüzgarlı dönemlerinde çalışamayan feribot deniz ulaşımına da bir alternatif ve zorunluluk olarak planlanıp uygulandığı belirtilmektedir.

Diğer anlatılan örnek ise uzak doğuda geçmişte 1990 lara kadar, İngiliz sömürgesi olan HongKong ile yine geçmişte Belçika sömürgesi olan Macao bölgelerini birbirine bağlayan Zhuhai köprü tünel projesidir.

 

  

Zhuhai HKMZ Köprü Tünel Projesi

 

Çinin güneyinde iki özerk yönetim bölgesi olan Hongkong ve Macao güney Asya’nın en güçlü iki serbest pazarı, güçlü iki endüstri, liman ve turizm kentleridir. Zhuhai HKMZ köprü tüneli bu iki özellikli kenti ve ekonomiyi birbirine bağlamaktadır.

Verilen bu örneklerin kendine özgü koşul ve gerekçelerinin, kültürel, mekânsal, fiziki ya da ekonomik pozisyonlarının İzmir kenti ve İzmir körfezi ile ve İzmir körfez geçiş projesi ile hiçbir benzerliğinden söz edilemez.

 

SONUÇ ;

İzmir körfezinin su sirkülasyonuna yapay ada ve köprü ayakları ile engel oluşturarak kirliliğin sürmesine neden olacak olan, ekonomik açıdan fizıbıl olmayan, kentin erişim, ulaşım talepleriyle ve kent içi ulaşımla hiçbir ilişkisi bulunmayan, kentin ulaşım ve imar planlarının önerisi olmayan ve sulak alanlara, doğal sit alanlarına ve koruma alanlarına büyük zarar verecek olan bu projeden vazgeçilmeli, bir daha gündeme getirilmemek üzere unutulmalıdır.

İzmir kentini, kentsel alanı ve körfezi doğrudan etkileyecek İzmir Körfezi Geçiş Projesi karayolu-otoyol gibi büyük teknik altyapı projelerinin, kent planlarının (ulaşım ve imar planları) kararına dayanması ve bu gibi büyük yatırımların kentin mekânsal oluşumuna, doğal değerlerine zarar vermeyecek şekilde, bilimsel ve akılcı tercihlerle planlanmasına özen gösterilmelidir.

Yüksek maliyetli ulaşım, altyapı projelerinin ve yatırımlarının seçiminde de teknik, bilimsel ve akılcı yöntemler esas alınmalı, kaynaklar kentin ulaşım sorunlarını çözecek öncelikli kamu toplu ulaşım projelerine harcanmalıdır.

Özetlenen duyarlılıkların gösterilmediği durumlarda, bu ve benzeri projelerle kentlerde kamusal yarar yerine, giderilmesi olanaksız ve büyük ölçüde mali kaynak israfına ve çevresel, kamusal zarara neden olunacaktır.

29 Haziran 2015

Hasan TOPAL

MİMARLAR ODASI İZMİR ŞUBESİ YÖNETİM KURULU BAŞKANI